Dossier

Jonathan Jacob

Intro


Het is ruim vijf jaar geleden dat Jonathan Jacob overleed in een politiecel in Mortsel door het geweld van het Bijzondere Bijstandsteam (BBT) van de Antwerpse lokale politie. Ons reportagemagazine Panorama maakte daarover een ophefmakende uitzending op 21 februari 2013. Daarin werden de beelden getoond van de bewakingscamera’s die het BBT-optreden registreerden. Op 21 mei start het proces over de dood van Jonathan Jacob. Elf verdachten staan terecht.

Deze website geeft u een overzicht over het dossier Jonathan Jacob, vanaf de dag dat hij stierf, tot het begin van het proces.

Feiten

5 januari 2010, 18:00
Jonathan is onder invloed van amfetamines en gedraagt zich vreemd. Hij verlaat het ouderlijk huis. Twee agenten van de lokale politie die door vader Jacob waren opgeroepen, zeggen dat ze Jonathan niet kunnen tegenhouden.

Wij zouden liever hebben dat hij thuisblijft omdat we weten dat het nogal kan escaleren.

Jan Jacob tegen de lokale politie van Affligem.

6 januari 2010, 08:15
Jonathan staat verward op een kruispunt in Borsbeek. Hij wenkt een politiepatrouille van de politiezone MINOS en wordt door hen meegenomen naar het bureau in Mortsel. De politie contacteert het Antwerpse parket. Er wordt een geneesheer gevorderd die Jonathan Jacob onderzoekt. Het parket beslist dat hij gedwongen moet worden opgenomen.

6 januari 2010, 12:10
Een politiecombi vertrekt met Jonathan Jacob naar de psychiatrische inrichting van de Broeders Alexianen in Boechout. Jonathan Jacob gedraagt zich daar agressief en om die reden kan volgens het psychiatrisch ziekenhuis de opname niet gebeuren. De politie interpreteert dit als een ‘weigering’.

6 januari 2010, 12:55
De politie contacteert het parket met de melding dat de gedwongen opname niet kan worden uitgevoerd. De politie krijgt de opdracht van het parket opnieuw met Jonathan Jacob naar het psychiatrisch ziekenhuis te gaan. Daar wordt hij voor de tweede keer ‘geweigerd’.

6 januari 2010, 12:55
De politie keert met Jonathan Jacob terug naar het politiekantoor en sluit hem op in een politiecel. Volgens de politie krijgen zij dan van het parket de opdracht om Jonathan Jacob te laten ‘plat spuiten'. De commissaris roept daarvoor de hulp in van het Bijzonder Bijstandsteam (BBT). De betrokken substitute van het parket ontkent dat ze die opdracht in die bewoordingen gaf.

6 januari 2010, 15:26
Het BBT stormt de cel binnen om Jonathan Jacob onder controle te krijgen. De agenten werken volgens wat zij ‘de gestoorde procedure’ noemen. Na een minutenlange worsteling komt de geneesheer, die Jonathan Jacob eerder al onderzocht, de cel in om de kalmeringsspuit toe te dienen.

6 januari 2010, 16:58
Snel stelt men vast dat Jonathan Jacob niet meer reageert. Na bijna anderhalf uur reanimatie wordt het overlijden van Jonathan Jacob vastgesteld. Uit de autopsie blijkt dat hij overleden is aan een scheur in zijn lever en een inwendige bloeding in zijn buik. Zijn lichaam heeft de stoffen van de kalmeringsspuit nooit opgenomen. Jonathan Jacob was dus al overleden voordat de geneesheer de spuit toediende.

De gestoorde procedure
Het BBT werkt volgens wat zij ‘de gestoorde procedure’ noemen.
De techniek zou afkomstig zijn uit het verre Oosten waar de politie vaak moet tussen komen in conflicten met messengevaarlijke individuen. De procedure bij ons is bedoeld om mensen in een gesloten ruimte te overmeesteren. De ‘gestoorde procedure’ zou door het BBT voordien reeds verschillende keren met succes zijn toegepast in de gevangenis van Antwerpen.

Start gerechtelijk onderzoek

De dood van Jonathan Jacob heeft tot veel discussie geleid. Om na te gaan wat er precies fout is gegaan, zijn er enkele gerechtelijke onderzoeken geweest. Hieronder geven we u een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen sinds zijn dood, tot het begin van het proces.

6 januari 2010,
Het parket start een onderzoek naar het ‘verdachte overlijden’ van Jonathan Jacob.
Beluister hier het nieuwsbulletin van 19:00 uur over het overlijden van Jonathan Jacob:

10 april 2012,
De ouders van Jonathan Jacob beschuldigen een substitute van het Antwerps parket van valsheid in geschrifte. Ze zou een proces verbaal hebben gemanipuleerd. De ouders dienen een klacht in. Daarom start er een tweede, afzonderlijk onderzoek. Omdat het om een onderzoek naar een magistrate gaat, wordt er gewerkt met de bijzondere procedure, ‘voorrecht van rechtsmacht’. Een half jaar later seponeert het parket-generaal deze klacht bij ‘gebrek aan bewijs’.

Als het parket dan dat besluit neemt dan heb je gewoon het gevoel dat je tegen de muur staat. Op dat moment is het geloof in het recht bij mij totaal
verdwenen.

Jan Jacob reageert op deze beslissing.

6 februari 2013,
De raadkamer van Antwerpen besluit op basis van het onderzoek naar de dood van Jonathan Jacob om één BBT’er, de directeur en de psychiater van de psychiatrische kliniek in Boechout, voor de rechtbank te brengen. Alle betrokkenen gaan hiertegen in beroep.

21 februari 2013,
Panorama zendt de reportage ‘De gestoorde procedure’ uit. In die reportage zien voor het eerst de camerabeelden van de politiecel te zien.

22 februari 2013,
De reportage is het nieuws van de dag. De toenmalige ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie, Joëlle Milquet en Annemie Turtelboom, reageren.

Ik kan niet begrijpen hoe deze politieagent niet geschorst werd. Ik bestudeer nu de situatie en we moeten iets doen maar we moeten zoeken naar de juiste middelen.

Joëlle Milquet

Het gaat om een opdracht die al dan niet zou gegeven zijn, waar al een duidelijke uitspraak over is van zes magistraten maar waar ik geen zweem van een doofpot in zou willen hebben en daarom vraag ik nog eens aan de Hoge Raad voor Justitie om een bijzonder onderzoek ook hier naar te doen.

Annemie Turtelboom

22 februari 2013,
’s Avonds in Terzake reageert onder andere de Antwerpse procureur des Konings Herman Dams.

26 februari 2013,
Procureur-Generaal Yves Liégeois geeft een opmerkelijke persconferentie. Procureur Dams zou volgens Liégeois in het gerechtelijk onderzoek niet alle informatie gegeven hebben. Zo zou hij hebben verzwegen dat hij destijds persoonlijk tussenbeide kwam in het dossier. Het parket-generaal heropent het gerechtelijk onderzoek in het dossier Jonathan Jacob.

28 februari 2013,
Na een ‘spoedkrijgsraad‘ zegt een meerderheid van de substituten van het Antwerpse parket het vertrouwen in hun baas, procureur Dams, op. Hij zet tijdelijk een stap opzij. Uit het gerechtelijk onderzoek zal later blijken dat Dams zich vergist had. Op de dag van de feiten kwam hij niet tussenbeide. Toch kreeg hij in april 2014 een tuchtsanctie omdat hij verwarrende en intern tegenstrijdige publieke verklaringen aflegde over dit dossier. Dams heeft inmiddels de overstap naar de zittende magistratuur gemaakt. Hij is nu rechter bij de rechtbank van eerste aanleg in Antwerpen.

7 maart 2013,
De Hoge Raad voor Justitie kondigt een onderzoek aan naar de rol van justitie in de zaak Jonathan Jacob. Dit onderzoek is inmiddels afgerond en in maart 2015 gepubliceerd. Ook het Comité P start een onderzoek. Op 1 april 2014 worden de resultaten bekend gemaakt.

3 mei 2013,
Het Bijzonder Bijstandsteam (BBT) dient een klacht in tegen onbekenden wegens het lekken van de beelden aan Panorama. De VRT hoofdredactie verdedigt de journalistieke werkwijze van Panorama. Jan Jacob wordt in september 2014 in verdenking gesteld voor het lekken van de beelden. Het onderzoek loopt nog steeds.

9 oktober 2013,
De zaak roept ook internationale reacties op. Het anti-foltercomité van de Raad van Europa (CPT) start een onderzoek naar het dossier Jonathan Jacob. Het CPT bezoekt het politiecommissariaat in Mortsel en de psychiatrische instelling Broeders Alexianen in Boechout. Ruim een maand later vragen ook de Verenigde Naties België om opheldering in de zaak.

8 november 2013,
Het Antwerps parket-generaal krijgt de resultaten van het heropende gerechtelijk onderzoek naar de schriftvervalsing binnen. Een college van drie procureurs-generaal besluit om de substitute, die door de ouders van Jonathan Jacob beschuldigd werd van valsheid in geschrifte, niet te vervolgen. De zaak wordt een tweede keer geseponeerd wegens gebrek aan bewijs.

19 december 2013,
De kamer van inbeschuldigingstelling vraagt extra onderzoek in de zaak Jonathan Jacob. In dit bijkomend onderzoek moeten onder andere de leden van het BBT opnieuw worden verhoord en moet hun identiteit bekend worden gemaakt. De familie Jacob had hierom gevraagd.

1 april 2014,
Het Vast Comité P publiceert het rapport over bijzondere eenheden bij de lokale politie. Het rapport is kritisch op de ‘wildgroei’ aan bijzondere bijstandsteams met dito procedures. Het rapport komt met aanbevelingen over de werving en procedures. Ook adviseert het om de opleiding te laten verzorgen door de federale politie. Het rapport zal een paar maanden later leiden tot een omzendbrief van het ministerie van Binnenlandse Zaken die de aanbevelingen overneemt.

21 mei 2014,
Het parket-generaal vraagt de vervolging van alle acht leden van het BBT. Het is een opmerkelijk standpunt omdat eerder het parket slechts één BBT’er wou vervolgen.

6 november 2014,
De kamer van inbeschuldigingstelling beslist om in totaal elf verdachten voor de rechtbank te brengen. Het gaat om de acht politiemensen van het Bijzondere Bijstandsteam (BBT), de commissaris van de lokale politie van Mortsel die het BBT had opgeroepen, en de toenmalige directeur en een psychiater van de Broeders Alexianen in Boechout.

27 maart 2015,
De Hoge Raad voor Justitie publiceert het rapport over de rol van justitie in de zaak Jonathan Jacob. Het oordeelt over hoe justitie haar documenten beheert. Het rapport dringt aan op digitalisering en betere structurering van dossiers. Ook wil de Hoge Raad af van de bijzondere procedure voor magistraten, de zogenaamde 'voorrecht van rechtsmacht'.

Een belangrijke conclusie van dit onderzoek is dat het huidige documentenbeheer een risico kan inhouden op het verdwijnen, toevoegen of wijzigen van stukken uit dossier. Op elk moment kan een stuk worden toegevoegd of verwijderd. Voor een goed functionerend rechtssysteem is het essentieel dat dit wordt aangepakt.

Eén van de conclusies in het HRJ-rapport over het dossier Jonathan Jacob

Wie is wie

Het proces, ruim vijf jaar na de feiten, start op 21 mei voor de correctionele rechtbank in Antwerpen. Er zijn voorlopig twee zittingsdagen gepland, 21 en 28 mei.

Beklaagden

Mijn cliënten zijn correcte en gewetensvolle politiemensen en voor hen is dit ook een drama. Ze worden als een bende beesten afgeschilderd die iemand voor hun plezier hebben doodgeklopt en dat betwist ik ten zeerste, met alle respect voor het verdriet van de familie Jacob.

Jan de Man,
Advocaat van het Bijzonder Bijstandsteam kondigde al aan dat hij voor vrijspraak gaat pleiten.

Lokale politie Mortsel

De politiecommissaris van de zone MINOS wordt voor dezelfde feiten vervolgd. Hij is degene die besloot om de hulp van het Bijzonder Bijstandsteam (BBT) in te schakelen. Hij wordt verdedigd door advocaat Koen Clonen.

De houding van de instelling is denk ik duidelijk geweest: ‘we hebben gedaan wat we kunnen doen, maar op dat moment is de zaak uit de hand gelopen.’

Quote Paul Quirynen

Burgerlijke partij

Niet vervolgd

De substitute

De substitute van het Antwerpse parket wordt niet vervolgd hoewel leden van de politie blijven volhouden dat zij het bevel heeft gegeven om Jonathan Jacob ‘plat te spuiten’. De ouders van Jonathan Jacob hebben haar beschuldigd van valsheid in geschrifte. Na een gerechtelijk onderzoek is de zaak geseponeerd wegens gebrek aan bewijs.

Opinies

In aanloop naar het proces zijn er verschillende opinieartikelen gepubliceerd op deredactie.be. Hier geven we een overzicht van die artikelen.
Hoe de zaak-Jonathan Jacob een drama werd - C. Van den Berghe en D. Leestmans

Awards

Het Panorama programma ‘De gestoorde procedure’ werd verschillende keren nationaal en internationaal bekroond.

- Prix Europa – Berlijn, winnaar categorie current affairs, 2013
- Association for International Broadcasting – Londen, winnaar Domestic current affairs documentary
- Prijs Liga voor de Rechten van de Mens (collectief Panorama)
- De Loep, VVOJ, vereniging van onderzoeksjournalisten, nominatie 2013
- Belfius persprijs 2014 – winnaar categorie televisiepers

EEN SAMENWERKING VAN:

INFO & CREDITS

meer info