Eindigt door Theresa May de brexit nu in chaos? - Rob Heirbaut Auteur: Rob Heirbaut

zo 11/06/2017 - 12:45 Rob Heirbaut Wat nu met de brexit? Die vraag rijst na de verkeerd uitgedraaide gok van de Britse premier Theresa May. Voor niemand is het goed - ook niet voor ons - dat er chaos komt. Maar de kans is wel groot. Rob Heirbaut kijkt naar de mogelijke scenario's.

Rob Heirbaut is VRT-journalist, gespecialiseerd in de EU.

De Britse premier Theresa May dacht dat ze een goed plan had. De verkiezingen zouden haar Britse Conservatieven een grote overwinning en een riante meerderheid in het Britse parlement bezorgen. Zo zou ze in een sterkere positie staan om de Europese Unie te onderhandelen over de brexit. Toen ze de verkiezingen aankondigde, haalde ze meteen uit naar “Brusselse bureaucraten” en hun plannen om aan de Britten een rekening van vele miljarden te presenteren. “May verklaart de oorlog aan Brussel”, stond op 4 mei op de voorpagina van The Guardian.

Het draaide echter anders uit. De Britse Conservatieven verloren hun meerderheid, en hebben nu de gedoogsteun nodig van de Democratische Unionistische Partij (DUP) uit Noord-Ierland. Twee trouwe medewerkers van Theresa May zijn opgestapt.

AP

Veel partijleden vinden dat May zelf ook moet opstappen. Zelfs wanneer er een regering gevormd kan worden, is het niet zeker dat die lang stand zal houden. Misschien komen er nieuwe verkiezingen. De politieke chaos is compleet. Alleen de kans dat Schotland zich afscheurt van het Verenigd Koninkrijk lijkt kleiner geworden te zijn, door het forse verlies van de Scottish National Party.

Dit zal allemaal gevolgen hebben voor de brexit-onderhandelingen. Alleen is het helemaal niet duidelijk wélke gevolgen.

Wanneer echt beginnen?

Michel Barnier (foto hieronder), de Fransman die namens de overige 27 EU-landen de brexit-onderhandelingen zal voeren, had 19 juni vooropgesteld als startdatum voor de onderhandelingen. Aan Europese kant is men er klaar voor. Alles is voorbereid en becijferd.

De onderhandelingsstrategie werd goedgekeurd én, tot grote ergernis van Londen, gepubliceerd: eerst wil de EU een akkoord over de rechten van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk en van Britse burgers in de EU, en een akkoord over de financiële verplichtingen van het Verenigd Koninkrijk. Pas als er over die punten voldoende vooruitgang is, wil de EU met de Britten praten over hoe de toekomstige handelsrelatie er moet uitzien.

Belga

Die gesprekken over een handelsakkoord zouden ergens begin 2018 kunnen beginnen, klonk het eind april. Theresa May beweert van wel, maar toch is het niet zeker of er op 19 juni een Britse onderhandelaar zal komen opdagen in Brussel.

Als de onderhandelingen later beginnen, schuift de timing op. Wat niet opschuift, is de einddatum: Het Verenigd Koninkrijk heeft op 29 maart officieel meegedeeld dat het uit de EU wil, wat betekent dat het op 30 maart 2019 geen lid meer zal zijn van de Europese Unie.

Als er niet onderhandeld wordt, liet Europees president Donald Tusk via Twitter weten, wordt het een brexit zonder akkoord, met alle gevolgen. Een slechte zaak voor de Europese Unie, maar vooral voor de Britten.

Wat wordt de strategie van de Britten?

Het duurde ruim 9 maanden na het brexit-referendum eer Theresa May officieel het brexit-verzoek indiende. Ze ging duidelijk voor een harde brexit: het Verenigd Koninkrijk wil geen deel meer uitmaken van de Europese interne markt en zijn vrij verkeer van werknemers, en ook geen lid blijven van de douane-unie.

Ze maakte zich sterk dat ze een goed vrijhandelsakkoord zou kunnen sluiten met de Europese Unie, zonder al te veel financiële verplichtingen, of bemoeienissen van het Europese Hof van Justitie.

Het eerste conflict met de EU dat in de lucht hing, ging over de volgorde van de onderhandelingen. De Britse regering wil liefst meteen al beginnen te praten over een vrijhandelsakkoord, de EU wil eerst de andere kwesties regelen.

Theresa May beweert van wel, maar toch is het niet zeker of er op 19 juni een Britse onderhandelaar zal komen opdagen in Brussel.

Aan Europese kant ging men er van uit dat May na de verkiezingen weliswaar versterkt zou zijn, maar dat dit niet noodzakelijk een slechte zaak was voor de onderhandelingen. May zou gemakkelijker toegevingen kunnen doen, zonder het risico dat een kleine minderheid in haar eigen partij haar zou terugfluiten.

Nu ze echter niet eens een meerderheid heeft, bestaat dat risico wel. Keer op keer zal de Britse onderhandelaar moeten terugkoppelen naar Londen, om te zien of iedereen wel akkoord gaat.

Precies daarom hadden de Britten gehoopt op geheime onderhandelingen, terwijl men aan Europese kant ervoor kiest om zo transparant mogelijk te zijn.

No deal is better than a bad deal?

May beloofde een harde opstelling aan haar kiezers: “No deal is better than a bad deal”, was haar motto.

Geen akkoord zou betekenen dat het Verenigd Koninkrijk op 30 maart geen lid meer is van de EU, dat miljoenen EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk niet weten wat hun rechten zijn, dat de Europese begroting miljarden euro’s van de Britten kwijt is, dat Britse banken hun producten niet meer kunnen verkopen in de Europese Unie, dat er invoerrechten betaald moeten worden op Belgisch bier, Vlaamse tapijten en auto-onderdelen die vanuit ons land naar het Verenigd Koninkrijk worden geëxporteerd.

Aan de grens tussen Ierland en Noord-Ierland moeten opnieuw grenscontroles en douanekantoren komen.

Vooral om die laatste reden wou de waarschijnlijke regerings - (gedoog) - partner DUP absoluut niet weten van “No deal is better than a bad deal”. Als May rekent op de steun van de Noord-Ierse unionisten, kan de onderhandelingsstrategie misschien wat softer worden.

Hier en daar wordt al geopperd dat de DUP, in ruil voor die steun, zal eisen dat de Europese subsidies voor Noord-Ierse landbouwers gecompenseerd worden door subsidies uit … Westminster, een eigen subsidie dus.

Een softere brexit-strategie kan echter de hardliners bij de Conservatives op stang jagen, en de partij doen ontploffen, wat een nieuwe politieke crisis kan veroorzaken in de loop van de onderhandelingen, mogelijk met nieuwe verkiezingen tot gevolg.

Wellicht is er in het Britse parlement een meerderheid voorstander van een wat softere brexit: een deel van de Conservatieven, een groot deel van Labour, de Schotse nationalisten en de LibDems willen de negatieve gevolgen van brexit zoveel mogelijk beperken, een kleiner deel wil de brexit helemaal stopzetten.

Maar voorlopig wil de politieke logica dat men kiest voor het partijbelang: het is beter dat een politieke tegenstander wordt uitgeschakeld, dan dat er bruggen worden gebouwd over de brexit, hoewel dit het grootste politieke en economische avontuur is voor het Verenigd Koninkrijk en deze generatie van politici.

In Brussel en in andere Europese hoofdsteden kan men voorlopig niets anders doen dan aan de zijlijn toekijken hoe die wedstrijd aan de andere kant van het Kanaal afloopt. Voorlopig zijn er door de Britten alleen nog maar owngoals gemaakt.